7 KỲ QUAN THẾ GIỚI CỔ ĐẠI 5 . LĂNG MỘ VUA MAUSOLUS TẠI HALICARNASSUS - THỔ NHỈ KÌ Ngôi mộ cổ khổng lồ với diện tích hơn 1.000 m2 do Hoàng hậu Artimise xây dựng cho phu quân Mausolos - Vua xứ Caria. Nó nằm bên bờ biển tây nam Thổ Nhĩ Kỳ và nhằm cất giữ những gì còn lại của Mausolus

Ngôi mộ đồ sộ của ông hoàn tất sau khi ông mất năm 353 TCN. Đây đúng nghĩa là một công trình tưởng niệm, vượt xa tất cả các ngôi mộ khác cùng thời về kích thước và tầm vóc: chiều cao gần 45 m, chiếm một diện tích hơn 1.216 m2. Mặc dù hiện nay những gì còn lại của ngôi mộ không nhiều, nhưng người ta biết được ít nhiều về công trình này qua các ghi chép lịch sử và khai quật khảo cổ. Lăng hầu như vuông góc theo sơ đồ, các cạnh hướng Đông và Tây dài hơn các cạnh hướng Bắc và Nam một ít. Lăng nằm trên một bậc đài vòng có kích thước 38x32 m, phía trên bậc đài vòng là dãy cột Ionic bao quanh tất cả bốn mặt, một kim tự tháp gồm 24 bậc thang nằm trên đỉnh của toàn bộ công trình. Đá vôi trắng và đá cẩm thạch trắng dùng để ốp mặt tiền, trong khi phần lõi làm bằng đá núi lửa màu xanh lục. Một hệ thống gồm các ống thoát nước và hành lang ngầm giúp cho công trình luôn khô ráo và vững chãi. Quanh lăng là tường thành bao bọc chiếm một diện tích 2,5 hécta, có cổng vào ở hướng Đông. Năm trong số những điêu khắc gia cừ khôi nhất của Hy Lạp được trưng dụng để trang trí Lăng: Scopas, Bryaxis, Leochares, Timotheos và Praxiteles. Bốn người, mỗi người chịu trách nhiệm trang trí một mặt của lăng, trong khi người thứ năm đảm trách việc thực hiện hiện tượng chiếc xe ngựa tứ mã kéo khổng lồ đặt trên đỉnh kim tự tháp bậc thang. Hai trụ ngạch chạy liên tục quanh các mặt của lăng mộ, một mô tả trận đấu giữa người Lapith và Centaur, trụ còn lại mô tả trận chiến giữa người Hy Lạp và Amazon, trong khi các hình người và sư tử không có giá đỡ, có kích thước bằng người thật hay to hơn, đặt trên các bệ bằng đá vôi màu xanh da trời. Chúng ta không hề biết gì về lăng cho đến khi nó bị sụp đổ (có lẽ do động đất), thậm chí một số quả quyết lăng chưa hề xây dựng hoàn tất. Tất cả thông tin về địa điểm lăng đã bị thất lạc vào thế kỷ 15 khi các kỵ sĩ của Thánh John tràn vào, đốt đá cẩm thạch để làm vữa vôi và dùng đá công trình để gia cố thành trì của họ ở Bodrum. Chính họ là những người đặt chân đến phòng để thi hài Mausolus nằm dưới đáy của công trình vào năm 1522, thật không may, tài sản trong lăng bị cướp mất, một ít chi tiết được ghi lại. Ngôi mộ đạt đến chiều cao 45 m, trong đó các dãy cột chiếm gần bằng 1/3 tổng chiều cao lăng. Chiều cao của phần kim tự tháp có thể là 6,8 m, trong khi nhóm tượng xe ngựa được giả định có chiều cao ấn tượng 6 m - gấp khoảng hai lần kích thước thật. Như vậy phần chiều cao còn lại cho bục đài vòng sẽ là 20,2 m. Chỉ riêng bục đài vòng cũng cần đến khoảng 24.563 m3 đá phải khai thác, đẽo gọt, vận chuyển và đặt đúng vị trí, riêng phần nham thạch màu xanh lục sử dụng trong nội thất được khai thác tại chỗ trong khi phân tích cho thấy các loại đá khác đến từ những nguồn khác nhau ở rất xa. Đá cẩm thạch làm trụ ngạch Amazon lấy từ đảo Kos, trong khi trụ ngạch của xe ngựa có lẽ loại đá cẩm thạch Phrygy nằm sâu trong nội địa vùng Afyon. Việc thu nhập nguyên liệu từ nhiều địa điểm khác nhau cho thấy Mausolus giữ vai trò quan trọng về uy thế chính trị trong vùng. Các cuộc khai quật được tiến hành vào thế kỷ 19, trong thập niên 1960 và 1970 đã khôi phục sơ đồ mặt bằng của Lăng và cho thấy Lăng được xây dựng bằng cách nào. Người ta chọn một nghĩa địa làm địa điểm, san lấp mặt bằng, khoét và lấp đầy các hành lang, phòng ốc để tạo ra một gối tựa rắn. Các tảng đá nham thạch ở địa phương dài đến cả mét để làm phần móng và lõi của bục đài vòng. Dùng các que kim loại để kẹp chặt các tảng đá kề nhau để kết khối và đỡ tường, đồng thời được gia cố thêm bằng các chốt kim loại liên kết các khối đá ở các lớp đá khác nhau. Dãy cột và kim tự tháp cũng được lên kế hoạch cùng lúc, mỗi cột trong dáy cột cách nhau 3 m sao cho có tổng cộng 36 cột Ionic. Phía trên cột, các kẹp kim loại lại dùng để liên kết các khối đá trang trí đầu cột. Chứng cứ khảo cổ